بهمن
توسعه فردی ناب شو, مقالات آموزشی
چگونه یک مدیر حرفهای فکر میکند؟ راهنمای تصمیمگیری مدیران در شرایط فشار و ابهام
فهرست مطالب
بیشتر مدیران تصور میکنند تفاوت یک مدیر معمولی با یک مدیر حرفهای، در میزان دانش، تجربه یا ابزارهایی است که در اختیار دارد. اما واقعیت مدیریت در دنیای واقعی، چیز دیگری را نشان میدهد. در جایی که فشار، ابهام، کمبود زمان و تضاد منافع دائمی است، آنچه مجموعههای موفق را متمایز میکند، تصمیمگیری مدیران آنهاست، نه رزومه، نه عنوان شغلی و نه حتی میزان مشغله.
مدیر حرفهای الزاماً باهوشتر یا باسابقهتر نیست. او حتی ممکن است منابع کمتری هم داشته باشد. اما در موقعیتهایی که دیگران دچار آشفتگی ذهنی میشوند، او شفافتر میبیند، آرامتر تصمیم میگیرد و کمتر اسیر واکنشهای هیجانی میشود. این تفاوت از یک ذهنیت خاص میآید؛ ذهنیتی که اتفاقی شکل نگرفته و کاملاً قابل یادگیری است.
اگر توسعه فردی مدیران را صرفاً به کتابخوانی یا انگیزش فردی تقلیل دهیم، این تفاوت هرگز شکل نمیگیرد. توسعه فردی در مدیریت، یعنی بازطراحی نحوه فکر کردن، تصمیم گرفتن و واکنش نشان دادن. برای درک چارچوب کلی این مسیر، مطالعهی راهنمای جامع توسعه فردی مدیران و رهبران دید ۳۶۰ درجهای به این موضوع میدهد، اما در این مقاله تمرکز ما روی یک مهارت حیاتی است: تفکر مدیریتی حرفهای.
تفاوت مدیر حرفهای و مدیر پرمشغله از کجا شروع میشود؟
بسیاری از مدیران از بیرون «موفق» به نظر میرسند. همیشه در حال کارند، جلساتشان پر است، تلفنشان مدام زنگ میخورد و سازمان بدون حضور آنها از حرکت میایستد. اما همین نشانهها، از زاویهای دیگر، میتواند علامت خطر باشد. مدیر حرفهای بودن به معنای مرکز همه چیز بودن نیست، بلکه به معنای درست فکر کردن درباره نقش مدیر است.
مدیران پرمشغله معمولاً باور دارند هرچه بیشتر درگیر شوند، کنترل بیشتری دارند. در عمل اما، درگیری بیشازحد ذهن مدیر را شلوغ و تصمیمها را واکنشی میکند. این همان جایی است که بسیاری از مدیران دچار فرسودگی ذهنی میشوند، حتی اگر هنوز انگیزه کار داشته باشند. اگر این وضعیت برایت آشناست، احتمالاً بد نیست نگاهی هم به مقالهی فرسودگی شغلی مدیران؛ نشانهها، ریشهها و راهحلها بیندازی، چون ناب نبودن ذهن، اغلب از همینجا شروع میشود.
مدیر حرفهای، بهجای اینکه همه کارها را خودش انجام دهد، ذهنش را برای تصمیمهای حیاتی خالی نگه میدارد. او میداند تمرکز، منبعی محدود است و اگر درست مصرف نشود، هیچ ابزار مدیریتی نجاتش نمیدهد.
مدیر حرفهای چگونه با ابهام کنار میآید؟
یکی از مهمترین تفاوتهای ذهنی مدیران حرفهای، رابطه آنها با ابهام است. مدیران غیرحرفهای تلاش میکنند ابهام را سریع از بین ببرند، حتی اگر به قیمت تصمیمهای عجولانه تمام شود. اما مدیر حرفهای میداند که بعضی ابهامها بخشی از واقعیت مدیریتاند و باید تحمل و مدیریت شوند.
در شرایطی مثل نوسان بازار، تغییرات ناگهانی نیروی انسانی یا فشارهای مالی، مدیر حرفهای اول بهدنبال «تصمیم سریع» نیست، بلکه بهدنبال شفاف شدن مسئله است. او قبل از اقدام، چارچوب ذهنی خود را مرتب میکند. این توانایی، مستقیماً به رشد ذهنی مدیر مربوط است و بدون کار جدی روی خود، بهدست نمیآید. این دقیقاً همان موضوعی است که در نقشه راه توسعه فردی مدیران بهصورت عمیق بررسی شده است.
خطاهای ذهنی؛ دشمن پنهان تصمیمگیری مدیران
بخش بزرگی از اشتباهات مدیریتی نه بهخاطر کمبود اطلاعات، بلکه بهخاطر خطاهای شناختی رخ میدهد. ذهن انسان برای بقا ساخته شده، نه برای تصمیمگیری مدیریتی پیچیده. مدیر حرفهای این واقعیت را انکار نمیکند؛ او آن را میشناسد و برایش سیستم جبرانی طراحی میکند.
تعصب تأییدی، توهم کنترل، اعتماد بیشازحد به تجربههای گذشته و سادهسازی مسائل پیچیده، فقط چند نمونه از دامهایی هستند که حتی مدیران باتجربه هم در آن میافتند. شناخت این دامها بخشی از توسعه فردی مدیران است، نه یک بحث روانشناسی انتزاعی. دقیقاً به همین دلیل است که بسیاری از مدیران، وقتی برای اولینبار خودشان را بهصورت ساختاریافته ارزیابی میکنند، متوجه میشوند مشکل اصلی از بیرون نیست، از درون است.
(اینجا معمولاً نتایج یک خودآزمایی ذهنیت و تصمیمگیری مدیریتی خیلی چیزها را روشن میکند.)
خستگی تصمیم؛ جایی که مدیران از درون فرسوده میشوند
یکی از مفاهیمی که بهطرز عجیبی در محتوای فارسی مدیریت کمرنگ است، «خستگی تصمیم» است. مدیر ممکن است از نظر فیزیکی سالم باشد، اما ذهنش دیگر توان تصمیمگیری باکیفیت را نداشته باشد. هر تصمیم، حتی تصمیمهای کوچک، بخشی از انرژی شناختی ذهن را مصرف میکند.
وقتی مدیر بدون سیستم فکری مشخص، مدام تصمیم میگیرد، کیفیت تصمیمها بهمرور افت میکند. یا همه چیز بیشازحد پیچیده میشود، یا تصمیمهای مهم سادهانگارانه گرفته میشوند. مدیر حرفهای این الگو را میشناسد و بهجای قهرمانبازی، تعداد تصمیمهای غیرضروری را عمداً کاهش میدهد. این نگاه، کاملاً با مفهوم ناب بودن در مدیریت همراستاست و بهطور مستقیم با مدیریت زمان مدیران گره میخورد، نه بهعنوان تکنیک، بلکه بهعنوان سبک فکر کردن.
تفاوت فکر کردن مدیر، رهبر و کارشناس
یکی از ریشههای اصلی خطاهای مدیریتی این است که بسیاری از مدیران هنوز با ذهن یک کارشناس فکر میکنند. کارشناس بهدنبال بهترین پاسخ فنی است، اما مدیر حرفهای بهدنبال تصمیمی است که سیستم را جلو ببرد، نه صرفاً درستترین جواب روی کاغذ.
مدیری که نتواند از ذهن کارشناس فاصله بگیرد، در جزئیات غرق میشود و به گلوگاه سازمان تبدیل میشود. اینجاست که تفاوت مدیر و رهبر هم خودش را نشان میدهد. رهبر به پیامدهای انسانی، فرهنگی و بلندمدت تصمیم نگاه میکند. اگر این تمایز برایت چالشبرانگیز است، مطالعهی تفاوت مدیر و رهبر در عمل میتواند دیدت را شفافتر کند.
مدیر حرفهای چگونه کمتر تصمیم میگیرد، اما بهتر؟
برخلاف تصور رایج، مدیران حرفهای تصمیمهای بیشتری نمیگیرند؛ آنها تصمیمهای کمتر اما باکیفیتتر میگیرند. آنها برای تصمیمهای تکراری چارچوب میسازند، برای موضوعات قابل واگذاری اختیار تعریف میکنند و برای مسائل مبهم، زمان فکر کردن میخرند.
این دقیقاً همان نقطهای است که توسعه فردی مدیر به سیستمسازی گره میخورد. مدیری که ذهنش ساختار دارد، میتواند سازمانی بسازد که وابسته به تصمیم لحظهای او نباشد. این ارتباط در سیستمسازی کسبوکار برای مدیران بهصورت کامل توضیح داده شده است.
تصمیمگیری مدیران تحت فشار؛ آزمون واقعی مدیر حرفهای
فشار، ذات مدیریت است. اما همه مدیران تحت فشار یکسان فکر نمیکنند. مدیر حرفهای قبل از رسیدن فشار، روی ذهنیت خود کار کرده است. به همین دلیل، در شرایط تنش، شفافتر عمل میکند.
مطالعات دانشگاه Stanford نشان میدهد مدیرانی که چارچوب فکری مشخصتری دارند، تصمیمهای پایدارتر و کمریسکتری میگیرند:
https://web.stanford.edu/group/sisl/public/dmu.pdf
جمعبندی و دعوت به اقدام
مدیر حرفهای قبل از مدیریت دیگران، ذهن خودش را مدیریت میکند. تفاوت اصلی مدیران موفق، در ابزار یا عنوان نیست؛ در کیفیت فکر کردن است. اگر میخواهی بدانی امروز ذهنت چقدر برای تصمیمگیری حرفهای آماده است، خودآزمایی رایگان ذهنیت و هوش موفقیت مدیران میتواند نقطه شروع خوبی باشد؛ نه برای قضاوت، بلکه برای دیدن واقعیت.
دیگر مقالات ناب
